Thứ Tư, 2 tháng 10, 2013

Thời tốc độ và tâm lý sáng tạo

Bạn thiếu khách hàng?  Giải pháp hiệu quả đây (link)


Cách đây ít lâu, trong bài viết đăng trên một tờ báo nọ, một nhà văn đã gọi đích danh thời đại chúng ta đang sống là “thời của tốc độ”. Còn Claus Schawab, người sáng lập Diễn đàn Kinh tế thế giới thì nhận định: “Chúng ta đang chuyển từ thế giới cá lớn nuốt cá  sang thế giới nhanh nuốt chậm”. Rõ ràng, dù muốn hay không, chúng ta cũng buộc phải thừa nhận một thực tế, trong nhiều lĩnh vực, việc giành được lợi thế về tốc độ là một điều tối quan trọng.
Nhìn vào đời sống sáng tác của các văn nghệ sĩ ta hiện nay, chúng ta dễ dàng nhận thấy: “Lấy ngắn nuôi dài” đang là phương châm phổ biến của nhiều người. “Ngắn” ở đây có thể được hiểu là những việc làm không phải lao tâm khổ tứ nhiều nhưng lại đem lại hiệu quả kinh tế tức thì. Và “dài”- đó có thể là những việc làm tốn nhiều công sức, thời gian; tiền bạc chỉ tượng trưng nhưng giá trị nghệ thuật  lại mang tính bền vững. Đối với nhà văn, “lấy ngắn nuôi dài” thường được biểu hiện bằng việc lấy báo nuôi... văn. Chẳng đã có vị lãnh đạo Hội Nhà văn phải thốt lên lời than phiền: “Đang có xu hướng nhà báo hóa nhà văn”, có nghĩa tình trạng các nhà văn quay sang làm báo ngày một đông. Âu cũng là xu thế tất yếu, khi mà nhuận bút của một bài viết cỡ 2.000 chữ, được hoàn tất trong vài ba giờ đồng hồ, đăng tải trên một tờ báo lớn, có thể ngang bằng với mức nhuận bút của một cuốn tiểu thuyết dày cỡ 200 trang in, với số lượng phát hành 1.000 cuốn, được nhà văn “cày cuốc” ròng rã trong cả năm. ấy là chưa kể, với các báo lớn, nhuận bút chỉ hôm trước hôm sau có ngay, trong khi không ít nhà xuất bản hiện thời vẫn giữ thông lệ chỉ thanh toán nhuận bút sau có... vài ba tháng.
Tất nhiên nói vậy không có nghĩa là tất cả nhà văn ai cũng phải “bóc ngắn cắn dài”, phải vừa viết văn vừa tranh thủ “nghề tay trái” là viết báo. Đây đó ta vẫn bắt gặp những tác giả đến với văn chương một cách hoàn toàn thuần khiết. Họ ngày đêm miệt mài bên trang viết, sẵn sàng sống cảnh cơm niêu nước lọ để dồn hết thời gian, tâm sức cho cuốn sách “để đời” của mình. Như người nông phu phải tự túc lấy lương thực, thực phẩm, họ không khi nào chịu dùng thuốc kích thích tăng trọng và các loại phân bón chứa nhiều độc tố để đẩy nhanh “năng suất” cây trồng, vật nuôi. Các nhà văn chân chính cũng luôn tạo điều kiện để cuốn sách tâm huyết của mình được viết trong một trạng huống không hề bị hối thúc, chi phối bởi lợi nhuận và thời gian. Đã có những cuốn sách như vậy được in ra. Một số trong đó đã thực sự không phụ lòng người dày công thai nghén.
Tuy nhiên, có một thực tế rất đáng buồn không thể không đề cập tới. Người viết thì tâm huyết là vậy, còn người đọc thì sao? Liệu có chịu đọc cuốn sách một cách đến đầu đến đũa không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đặt ra một vấn đề: Trước nhất, là người viết, ai cũng muốn tác phẩm của mình gây được ấn tượng tốt trong lòng người đọc, đặc biệt là với người trong nghề, bởi dẫu sao với những người tinh thông về nghệ thuật thì những ý kiến khen chê thường bao giờ cũng nghiêm khắc và chuẩn xác hơn. Ước mơ nho nhỏ vậy, song với các nhà văn nhiều khi nó chỉ xảy ra trong... trí tưởng tượng. Thực tế là các đối tượng “độc giả lý tưởng” nói trên quá ư bận việc.
Càng nổi tiếng, có uy tín trong nghề họ càng ít có cơ hội được rảnh rỗi, ít có “thời gian trống” để liếc mắt đôi chút tới sản phẩm của đồng nghiệp. Nhiều người viết, khi vào cuộc thù tạc có thể giới thiệu nhau bằng những lời lẽ rất có cánh, song thử hỏi lại, đã có lúc nào họ kiên trì đọc của nhau tới nơi tới chốn, dù chỉ là đọc hết một cuốn sách? Tại những quầy sách cũ, không hiếm lần tôi bắt gặp những cuốn sách có lời đề tặng nồng thắm của tác giả, mà lần giở nội dung, thấy vẫn còn những trang giấy mới toanh dính nhau chưa hề rọc. Một nhà thơ nữ từng kể cho tôi nghe một câu chuyện: Đã có lần chị phải thẳng thừng mời một nam phóng viên ra khỏi cửa khi anh này đến đặt vấn đề viết về “cặp vợ chồng nổi tiếng” là chị và ông xã của chị. Trong cuộc trao đổi, anh ta hết lời ngợi ca tài danh của anh chị nhưng đến cuối buổi, khi phóng viên này sẽ sàng hỏi chị quý danh đầy đủ cả họ và tên đệm là gì (anh ta biết đầy đủ tên chồng chị nhưng với chị, anh ta chỉ biết tên thật, không biết tên đệm lẫn họ của chị) thì chị đành phải nói tuột: “Thôi em ạ, đến tên chị em còn không biết thì em viết về chị làm gì”. Sự cố này có thể biện giải là chúng ta đang sống trong thời đại tốc độ? Nhưng để đi “nhanh” mà không “vấp” thì cũng cần một chút quan sát đấy!
Thế mới rõ tại sao cuốn sách “Ngợi ca sống chậm” của Carl Honoré đã chinh phục được đông đảo bạn đọc Âu- Mỹ và đang được bạn đọc Việt Nam nồng nhiệt đón nhận (sách do NXB Phụ nữ ấn hành quý I-2007), trở thành một dạng sách bestsseller. Là bởi vì trong cuốn sách này, tác giả đã “đưa ra những bằng chứng thuyết phục, gợi ý rằng việc kiểm soát nhịp độ cuộc sống của ta khiến ta không chỉ khỏe mạnh và hạnh phúc hơn, mà còn mang lại một phong cách sống hiệu quả” như lời nhận định của một học giả ở bìa sách.


----------------------------------------------------------------------------------------------
Bạn thiếu khách hàng?  Giải pháp hiệu quả đây (link)